افراد پايمال مىگردد . پس عموم تعليل اشاره به حكم « عقل » است . ه . روايات كثيره از جمله از على ( ع ) است كه فرمود : « كار برادرت را حمل بر خوبى كن تا دليل بر خلاف بيابى و اگر حرفى از او شنيدى حمل بر بدى نكن مادامىكه محمل خوب دارد . » « 1 » تبصره : قاعدهء مورد بحث در جايى جارى است كه شك در صحت موضوعى بشود ، و منشأ شك اشتباه امور خارجيه باشد . مثلا هرگاه امام و مأموم هر دو معتقد به وجوب سوره در نماز باشند ، درصورتىكه مأموم مشاهده كند كه امام سوره را نخوانده است ، امّا نمىداند آيا عمدا سوره را ترك كرده تا نمازش باطل باشد ؛ يا فراموش كرده ، پس نمازش صحيح است ؟ در چنين موردى اصل صحت جارى مىگردد . بر خلاف موردى كه شك در صحت حكمى داشته باشيم و منشأ آن دليل وارده باشد ، كه در آن صورت اصل مزبور جارى نمىگردد . مثلا كسى معامله معاطاتى را صحيح مىداند ، و برآن اساس چيزى را با بيع معاطات خريده است ، حال اگر شخصى در صحت آن معامله شك كرد ، و منشأ آن شك نيز شك و ترديد در صحت معامله معاطاتى باشد ، در اينجا نمىتواند با اجراى قاعدهء مورد بحث حكم به صحت كند . 60 . اصالة الطّهاره « 2 » هرگاه در طهارت يا نجاست امرى ترديد كرديم ، با اجراى اصل طهارت حكم به طهارت مىكنيم . مبناى اين اصل روايتى است از امام صادق ( ع ) كه فرمود : هر چيزى پاك و طاهر است تا علم به نجاست او پيدا كنى . « 3 » آيا اصالة الطهاره از مسائل اصولى است يا خير ؟ صاحب كفاية الاصول مىگويد : چون اين اصل فقط در باب طهارت جارى است نه در جميع ابواب فقه ، به همين دليل از مسائل علم اصول نخواهد بود . « 4 » صاحب مصباح الاصول « 5 » مىگويد : اين استدلال درست نيست چون شرط اصولى بودن مسئله اين بوده كه نتيجهء آن در طريق استنباط حكم شرعى قرار گيرد ، نه آنكه در جميع ابواب جارى شود . و الا مىبايد بسيارى از مباحث اصولى مطروحه از علم اصول خارج گردد . همانند بحث : « آيا نهى در عبادت دلالت بر فساد مىكند يا خير ؟ » زيرا اين بحث نيز فقط در عبادات از ابواب فقه جارى است . 61 . اصالة الظّهور اصالة الظهور از اصول لفظيه است ، و ظاهر در مقابل نص و اجمال است .

--> ( 1 ) . « ضع امر أخيك على احسنه حتى يأتيك ما يقلبك عنه و لا تظنن بكلمة خرجت من اخيك سوء و انت تجد لها فى الخير سبلا » ، اصول كافى ، ج 2 ، باب التهمة ، حديث 3 . ( 2 ) . الوافية فى اصول الفقه ، ص 184 ؛ فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 364 . ( 3 ) . عن ابى عبد اللّه قال « كل شيء نظيف حتى تعلم انه قذر » ، تهذيب الاحكام ، ج 1 ، ص 284 . ( 4 ) . مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 250 . ( 5 ) . مأخذ پيشين .